هفته اطلاع رسانی بیماریهای مشترک بین انسان و حیوان
![کرونا ویروس یک زئونوز است؟ - ایمنا](https://media.imna.ir/d/2020/07/06/0/1645502.png)
هرساله در هفته اطلاع رسانی بیماریهای مشترک بین انسان و حیوان (15 تا 22 تیرماه) گروه های در معرض خطر این بیماریها نظیر دامداران ، قصابان ، کشاورزان ونیز عموم مردم و... بیشتر مورد توجه قرار گرفته و آموزش و اطلاع رسانی می شوند این بیماریها توسط عوامل مختلفی شامل باکتری ، ویروس،قارچ و غیره ایجاد می شود.
هاری، تب مالت، سالک، سیاه زخم، انفلوانزای حیوانی، تبهای خونریزی دهنده، جنون گاوی، لپتوسپیروزیس، تولارمی از جمله این بیماریها است.
اهمیت این بیماری ها از آنجا روشن می شود که بدانیم حدود 75 درصد از بیماری های نوظهور مانند کرونا ، منشاء جانوری دارد و حدود 60 درصد کل (عوامل بیماری زا)، بین انسان و دام مشترک هستند.
ضرر و زیان اقتصادی به دلیل کاهش تولید فراورده های دامی، مرگ و میر دام ها ، معدوم کردن دام ها جهت کنترل بیماری هایی مانند تب مالت ، سیاه زخم ، انفلوانزای پرندگان و.... از اثرات این بیماری در جامعه محسوب می گردد.
برای جلوگیری از ابتلا به بیماری های مشترک انسان و دام (زئونوز) باید از تماس مستقیم با حیوانات و حتی محیط نگهداری آنها اجتناب کرده و افرادی که ناگزیر با دام تماس دارند، باید دستان خود را به طور کامل و مستمر بشویند و از وسایل حفاظتی مانند عینک، ماسک، دستکش، روپوش و چکمه استفاده کنند.
باتوجه به پیام امسال روز جهانی بهداشت"گزش کوچک تهدید بزرگ" اهمیت بحث ناقلین در پیشگیری و کنترل بیماری های مشترک انسان و دام بیشتر مشخص می گردد.
در صورت تمایل به مسافرت به خارج از کشور به خصوص مناطق در معرض خطر انتقال این نوع بیماریها مسافرین باید از بیماریهای بومی این مناطق اطلاع کامل داشته و راههای پیشگیری از این بیماریها را بطور کامل بدانند. بعنوان مثال در صورت مسافرت به هند، تایلند و مالزی باید از دورکننده های حشرات ، اسپری ها و قرص های دور کننده حشرات و لباس های روشن با آستین و شلوار بلند و یقه بسته استفاده کرد.
همکاریهای بین بخشی ارگانها و سازمانها (به عنوان نمونه کنترل ورود دام و طیور آلوده ، جلوگیری از توزیع لبنیات غیر پاستوریزه، ذبح حیوانات به راه های غیر بهداشتی) از اهمیت ویژه ای در کنترل این بیماری ها برخوردار است.
================================================
بیماری های مشترک بین انسان و حیوان
بیماریهای زئونوز، به مجموعه ای از بیماری های قابل انتقال بین انسان و حیوان اطلاق می شود.
لیشمانیوزیس(سالک و کالاآزار)، هاری، لپتوسپیروزیس، تب خونریزی دهنده کریمه کنگو، کیست هیداتیک، شاربن (سیاه زخم) ، تب دره ریفت، بروسلوزیس (تب مالت)، تب زرد، تب راجعه، تب دنگ و ... .
اکثر بیماری های زئونوز، از قدیمیترین بیماری های شناخته شده هستند؛ در واقع یکی از مشکلات عمده بهداشتی جهان و همچنین از موانع مهم توسعه اقتصادی و اجتماعی میباشد. سالیانه بخش عظیمی از اعتبارات نیروی انسانی در بخش وسیعی از جهان جهت رفع این مشکلات، به بیماری های زئونوز اختصاص داده میشود، حجم و بار بیماری ها به گونهای است که تقریباً اکثرکشورهای جهان در معرض خطر تعدادی از بیماری های مشترک بین انسان و حیوان قراردارند.
بیماری های قابل انتقال بین حیوان وانسان به دلایل زیر از اهمیت ویژه ای برخوردارند:
- عوامل ایجاد کننده مختلف:
- باکتری ها (باسیلوس انتراسیس، سالمونلا ، مایکوباکتریوم بوویس و...)
- ویروس ها (هاری،تب خونریزی دهنده کریمه کنگو و ...)
- پریون (جنون گاوی در انسان )
- ریکتزیا (تیفوس موشی )
- انگل ها («پروتوزوا: توکسوپلاسما، لیشمانیا، کریپتوسپوریدیوم و ....»، «کرم ها: تنیا سولیوم و ساژیناتا ، تریشین ، اکینوکوک ، سیستی سرکوز و ...» و ...)
- قارچ ها (برخی کچلی ها ، هیستوپلاسماکپسولاتوم و ....)
- انگل های خارجی (سارکوپس اسکبیی ، کک سگ)
- تظاهرات بالینی مختلف در بیماری های زئونوز
-
-
-
-
-
- مسمومیت های غذایی (بوتولیسم و ...)
- بیماریهای منتشر و سپتی سمی (بروسلوزیس، تب های خونریزی دهنده ویروسی، طاعون، لپتوسپیروز، سپتی سمی سالمونلایی و...)
- بیماری های دستگاه تنفس ( تبQ ، تولارمیا و ...)
- بیماری های سیستم اعصاب مرکزی (لیستریوزیس، لپتوسپیروزیس، هاری و ...)
- تظاهرات پوستی ( لپتوسپیروزیس، سالک، تب کوه های راکی، بیماری لایم و ...)
- اهمیت اپیدمیولوژیک بیماری های مشترک بین انسان و حیوان:
- عدم آگاهی جامعه از روش های پیشگیری
- استفاده روزانه و گسترده از فراورده های دامی
- توانایی آلودگی در گونه های مختلف حیوانات
- سهولت تماس با دامها و سایر حیوانات
- ایجاد عفونت های مزمن و بدون علامت در حیوانات(سالمونلا، اکینوکوک، توکسوکارا، توکسوپلاسما و ...)
- آلودگی وسیع حیوانات اهلی و وحشی
- وجود بند پایان به عنوان ناقل و مخزن برخی از این بیماریها
- توانایی انتقال تعدادی از این بیماری ها از انسان به انسان (سالمونلا، vCJD ، CCHFو... )
- توانایی انتقال تعدادی از این بیماری ها از انسان به حیوان( تب برفکی، تب دره ریفت، سل و ....)
- احتمال بازپدید شدن ( طاعون، بیماری های ریکتزیایی، مشمشه و ...)
- توانایی ایجاد اپیدمی ( سیاه زخم ، لیشمانیا ، تبهای خونریزی دهنده ویروسی و ...)
- وجود تعدادی از این بیماری ها در کشورهای همسایه
- انتقال این بیماریها از طریق مسافران
- مشکلات معدوم کردن مخازن حیوانی جهت کنترل بسیاری از این بیماریها
- رعایت احتیاطات لازم جهت پیشگیری از انتقال بیمارستانی (هاری، جنون گاوی، CCHF و ...)
- ظهور بیماری های نوپدید قابل انتقال بین حیوان و انسان
- عدم وجود واکسن برای اکثر این بیماری ها در انسان و حیوانات
- صرف هزینه بسیار بالا جهت انجام اقدامات پیشگیری (خرید واکسن، سرم و .... )
- فعالیت سایر سازمان ها جهت کنترل این بیماری ها (دامپزشکی، حفاظت محیط زیست، وزارت کشور، نیروی انتظامی، شهرداری ها و ....)
- عدم دقت کافی در ثبت و گزارش دهی بیماری (عدم توجه کافی در پرسنل بهداشتی، عدم همکاری کافی بخش خصوصی و ...)
- نبودن درمان استاندارد برای اکثر بیماری های قابل انتقال بین حیوان و انسان
- متأسفانه هنوز از اولویت های ملی و بین المللی بهداشتی محسوب نمی شود؛ لذا از حمایت های لازم برخوردار نیست.
- تعداد قابل توجهی از بیماریهای قابل انتقال بین حیوان وانسان در ایران آندمیک هستند .
- شدت و وخامت بیماری های قابل انتقال بین حیوان وانسان :
- ایجاد ناتوانی های جسمی و اشکال مزمن بیماری (تب مالت، توکسوپلاسموز، کیست هیداتید، کالاآزار و ...)
- انجام اقدامات خاص جراحی (کیست هیداتید و ...)
- توانایی انتقال از مادر حامله به جنین و ایجاد زایمان زودرس، سقط خود بخودی و ایجاد عوارض مادرزاری (لنفوسیتیک کوریومننژایتیس، لیستریوز، توکسوپلاسموز و ...)
- وخیم بودن برخی از این بیماری ها و مرگ و میر بالا ( تب خونریزی دهنده کریمه کنگو، هاری، و ...)
- عدم آشنایی گروه پزشکی
- از وضعیت این بیماری ها، راه های انتقال، روش های تشخیص، درمان، پیشگیری و کنترل آنها در کشور
- ناکافی بودن آگاهی اعضاء هیات علمی از وضعیت این بیماری ها در انسان و حیوانات و روش های کنترل آنها در کشور
- ناکافی بودن آموزش دانشجویان گروه پزشکی درمورد وضعیت بیماریهای قابل انتقال بین حیوان و انسان و روشهای کنترل و مراقبت آن ها در کشور و در نتیجه عدم آگاهی فارغ التحصیلان گروه پزشکی
- عدم دسترسی به روش های آزمایشگاهی جهت تشخیص قطعی بسیاری از بیماری های قابل انتقال بین حیوان وانسان
- اثرات بیماری های قابل انتقال بین حیوان و انسان در جامعه:
- ایجاد رعب و وحشت در جامعه ( هاری، طاعون، تب خونریزی دهنده کریمه کنگو، vCJD ، ابولا، سیاه زخم و ...)
- ضرر و زیان اقتصادی به دلیل کاهش فراورده های دامی، مرگ و میر دام ها و معدوم کردن دام ها جهت کنترل بیماری (تب مالت، سیاه زخم، تب دره ریفت، تب برفکی، آنفلو انزای پرندگان، vCJD و ...)
- اثرات سوء در تجارت بین الملل (تب دره ریفت ، vCJD و ....)
- استفاده از عوامل بیماریزای قابل انتقال بین حیوان و انسان به عنوان بیوتروریسم ( سیاه زخم، طاعون، تب مالت و... )