آموزش سلامت
فرآیندها
پیوندها












فصلنامه دیجیتال داوطلبان سلامت 


آمار بازدید کنندگان
بازديدکنندگان اين صفحه: 1198
بازديدکنندگان امروز: 376
کل بازديدکنندگان: 4974672
بازديدکنندگان آنلاين: 5
زمان بارگزاري صفحه: 1.0608 ثانيه
مهارت های ارتباطی وسلامت روان

مهارت های ارتباطی و سلامت روان
 
       بخش عمده ای از ساعات عمرمان در برقراری ارتباط با دیگران و محیط سپری می شود. داشتن ارتباطات مؤثرتر باعث احساس رضایتمندی و موفقیت در ما می شود. ارتباطات صحیح بین فردی همراه با حفظ کرامت طرفین باعث می شود انسان ها از محبت یکدیگر بیشتر بهره مند شوند، انگیزه همکاری و حس نوع دوستی بهتری داشته و رفتار اخلاقی تری داشته باشند و ارزش و اهمیت جایگاه انسانی را درک و حفظ کنند. کرامت یکی از ارزش‍‌های والای انسانی است. انسانی که کرامت و ارزش او حفظ شده باشد در جهت رشد و توسعه اقتصادی اجتماعی جامعه قدم بر می دارد، از رفتارهای مخرب پرهیز می کند تا هویت و ارزش خود را حفظ و ارتقا دهد.
در عوض اگر از مهارت های ارتباطی مناسب برخوردار نباشیم در تعامل با آنها که دوستشان داریم و به آنها نیازمندیم و به طور مستمر و مدام با آنها هستیم دچار بی کفایتی می شویم، از رسیدن به اهدافمان محروم و باعث تخریب ارزش های انسانی آنها می شویم، احساس رضایت و خوشبختی نخواهیم کرد و دچار رکود اخلاقی، عملکردی و عاطفیمی شویم. حفظ کرامت انسانی مهمترین رکن ارتباطات است.
ارتباطات انسان با انسان بطور كلي بر دو نوع است ارتباطات كلامي و ارتباطات غير كلامي. مجموع روابطي را كه از طريق گفتن و گفتگو حاصل مي شود ارتباط كلامي مي گويند. براي اينكه در ارتباط با دیگران موفق شويم بايد از كلمات با دقت استفاده كنيم . هر كلمه اي احساسات، عواطف خاص و عملكرد متفاوتي را در افراد برمي انگيزد . اگر كلمات در جا و مكان مناسب خود بكار برده شوند به سرعت بر جسم و روان افراد تاثير مي گذارند. كلمات، در پيامي كه به ديگري منتقل مي كنيد تاثير فراواني دارند. بيان الفاظي دلپذير و موزون موجب مي شود كه شخص مقابل با متانت گوش فرا دهد ، حقايق را جمع بندي كند و به فكر حل مساله باشد . اما عبارات مغرضانه و كينه جويانه اغلب خشم فرد ديگر را برمي انگيزد و او را به جبهه گيري دعوت مي كند و در نهايت روابط، را به دشمني و تعارض و نبرد مي كشاند.
يك كلمه بايد دقيقاً مفهوم مورد نظر ما را در بر داشته باشد، نه كمتر و نه بيشتر، به طور كلي كلماتي را انتخاب كنيد كه صريح، كوتاه ، دقيق، مودبانه، صــحيح و پر محتوا باشد.
بخش عمده‌اى از ارتباطات ما باديگران، غيرکلامى است. هر روز، ما به صدها و گاه هزاران نفر با نشانه‌ها و رفتارهاى غيرکلامى مانند حالت بدن (طرز نشستن، طرز ايستادن، ژست و قيافه کردن)، حالت چهره، حالت چشم‌ها، حرکات سرو دست، و آهنگ و لحن صدا، پاسخ مي‌گوئيم و واکنش نشان مى‌دهيم. از نحوه دست دادن تا شیوه لباس پوشیدنمان، همه اين جزئيات غيرکلامى، نشانگر اين هستند که ما که هستيم و بر چگونگى ارتباط ما با ديگران تأثير مى‌گذارند. اگر بین ارتباط کلامی و غیر کلامی تضاد وجود داشته باشدپیام به درستی ردو بدل نشده یا به نوع دیگری تفسیر و معنی  می شود و چه بسا ارتباط بین فردی دچار خدشه می گردد.
عوامل موثر بر روابط بین فردی
احترام گذاشتن:
    احترام یکی از مهمترین ویژگی‌ها و خصوصیات اخلاقی است. درک این واقعیت که فردی دارای کرامت و ارزش است. مهم نیست که آن فرد ثروتمند باشد یا فقیر، توانا باشد یا ناتوان، همه قابل احترام هستند. لازم نیست برای اینکه به کسی احترام بگذاریم، او را دوست داشته باشیم. درمورد دیگران هم همینطور است؛ آنها به شما احترام می‌گذارند اما ممکن است دوستتان نداشته باشند.احترام یعنی پذیرش و گرامی داشتن بی قید و شرط دیگران. با دیگران به گونه ای رفتار کنیم که احساس کنند برای آنان ارزش و احترام قائل هستیم، به نیازها و احساسات آنان توجه می شود و برای نظرها و رأی آنان ارزش قائلیم. یکی از نشانه های احترام گذاشتن،  رعایت قواعد و مقررات موقعیتی است که در آن قرار می گیریم. اصولاً اساس هر ارتباطی بر مبنای احترام و توجه به کرامت انسان ها است. کرامت انسانی یعنی انسان ها عزیز، شریف و ارجمندند و معیارهایی چون رنگ،نژاد، زبان، مکان جغرافیایی، طبقه اجتماعی و... در آن دخالتی ندارد و صرف نظر از اینها انسان دارای شرافت و کرامت قابل احترام است.
گوش دادن فعال:
درحالي كه به نظر مي‌رسد گوش دادن به ديگران بسيار ساده است، اما اگر شنونده فن گوش دادن را نتواند به درستي به‌كار ببندد ارتباط دچار مشكل مي شود.
گوش دادن با شنیدن فرق دارد. شنیدن یک امر غیر ارادی است و شامل تمام صداهایی می شود که همواره از محیط دریافت می شود. گوش دادن فعال یک امر ارادی است و مهارتی است که فرد با کسب آن یاد می گیرد چگونه به پیام های کلامی و غیر کلامی گوینده توجه کند. در گوش دادن فعال شنونده باید پیام های مختلف را شنیده، معانی را درک کرده و سپس با ارائه بازخورد مطمئن به طرف مقابل به او بفهماند که برداشت وی صحیح بوده است.
چند نمونه از خصوصیات گوش دادن فعال به این شرح است:
-    اختصاص زمان بیشتر به گوش دادن بجای صحبت کردن
-    عدم تکمیل جملات دیگران
-    عدم پاسخ به سوال با یک سوال دیگر
-    آگاه بودن از سوگیری ها
-    نپرداختن به تخیل یا عدم اشتغال ذهنی با مسایل دیگر
-    عدم سلطه جویی در مکالمه
-    تعیین پاسخ ها پس از اتمام صحبت های طرف مقابل
-    دادن بازخورد
-    پرسیدن سوالات باز
اگر شنونده نتواند فن گوش دادن را به درستی بکار بندد ارتباط او با مشکل مواجه می شود. 
همدلی:
      اغلب ما زماني كه با يكديگر ارتباط برقرار مي كنيم همواره افكار، آرزوها ، تمايلات، نگراني ها و ترس هاي خود را آشكار مي سازيم. بدينجهت نياز داريم كه ديگران اولا” درك درستي از ما داشته باشند و ثانيا” با ما در زمينه نگراني ها، ترس ها و مشكلاتمان همدلي و همدردي كنند.
همدلي يك نوع خصوصيت ويژه انسان‌هاست. چون انسان‌ها در اجتماع به دنيا مي‌آيند و با هم زندگي مي‌كنند و بزرگ مي‌شوند، لذا براي همديگر ارزش حياتي قايلند و نسبت به يكديگر نگران مي‌شوند و رفتار همدلانه از خود نشان مي‌دهند. همدلی باعث می شود از سطح خودمان فراتر رفته و دیگران را عمیق تر درک نماییم. همدلی با همدردی تفاوت دارد، وقتي دلمان به حال كسي مي‌سوزد، نسبت به احساس‌هاي او همدردي مي‌كنيم ولي بايد توجه داشت كه دلسوزي و ترحم به افراد ديگر همدلي محسوب نمي‌شود. همدلي به هيچ وجه به معناي تأكيد كردن طرف مقابل و هم عقيده بودن با او نمي‌باشد. بلكه منظور اين است احساس‌هاس او را درك مي‌كنيم. به معني ديگر همدلي يعني اينكه بتوانيم بدون آن كه در موقعيت طرف مقابل قرار گرفته باشيم، خودمان را جاي او بگذاريم و از دریچه ی چشم او مسأله را نگاه کنیم و درك كنيم. همدلي به فرد كمك مي‌كند تا بتواند انسان‌هاي ديگر را حتي وقتي با او تفاوت دارند بپذيرد و به آن‌ها احترام بگذارد.
همدلي هسته اصلی مهارت ارتباطی است و روابط بین فردی را بهبود مي‌بخشد و به ايجاد رفتارهاي حمايت كننده و پذيرنده نسبت به ساير افراد ديگر منجر مي‌شود.
سوال کردن:
پرسیدن، از رایج ترین و در عین حال ساده ترین مهارتهاست. پرسیدن علاوه بر شفاف سازی پیام موجب برانگیختن تفکر افراد نیز می گردد. با سؤال کردن به فرد مقابل نشان می دهید که به حرف های او گوش می دهید. با سوال کردن می توان اطلاعات را راجع به موضوع جمع و سازماندهی کرد. در سوال کردن بهتر است از پرسش های باز استفاده کرد تا فرد تشویق به صحبت کردن شود.سؤال های بسته فقط با بله یا خیر پاسخ داده می شوند و اطلاعات محدودی را در اختیار شما قرار می دهند. به خاطر داشته باشيم طرح سؤال هاي مكرر، به قصدمچ گيري، نه تنها به تقويت رابطه بين فردي كمك نمي كند، بلكه باعث تضعيف و مختل شدن آن نيز مي شود.
ابراز وجود:
آیا برایتان اتفاق افتاده است که در موقعيتي قرار بگيريد و از شما درخواستي شود که با آن موافق نباشید؟
اگر فردی از شما بخواهد تا گوشی همراه خود را مدتی به او امانت بدهید و شما راضی نبوده و به علت رودربایستی این کار را کرده وبعداً پشیمان شوید، در این گونه موارد  چه اقدامی می کنید ؟
ریشه و سرچشمه ی بسیاری از دشواری ها در زندگی روزمره، همچون کمرویی، خجالت و شرمگینی، احساس انزوا و اضطراب در نبود مهارت ابراز وجود، جرأت مندی و قاطعیت ورزی است. ابراز وجود شامل بیان افکار،احساسات، اعتقادات و حقوق خویش است به نحوی که در دیگران ایجاد مقاومت و ناراحتی نکند و به حق و عقیده  دیگران تجاوزی نشود. ابراز وجود به ما امکان می دهد که بدون ضایع کردن حقوق دیگران، حقوق خود را به دست آوریم.
برخی راه های به دست آوردن مهارت ابراز وجود عبارتند از:
1-    توانایی ها و دانایی های خود را پر رنگ ببینید و همواره آن ها را پیش چشم و ذهن بنشانید.
2-    امید به فردا و فرداها را در خود نیرومند سازید.
3-    باور کنید که هیچ کس کامل نیست و هر آدمی کاستی های ویژه ی خود را دارد.
4-    احساسات منفی و اندیشه های خطا را که سبب آزار و دلشوره تان می شود، از خود دور سازید.
5-    مهارت های برقراری ارتباط با دیگران را بیاموزید.
6-    برای خود الگوهای مناسب، در دسترس، شایسته و سرفراز پیدا کنید.
7-    در دشواری ها و مشکلات زندگی، جنبه های معنوی زندگی تان را نیرومند ساخته و از پروردگار توانا یاری و پشتیبانی بخواهید.
8-    موفقیت های خودتان را ببینید و برای هر یک از آنها برای خودتان جایزه ای در نظر بگیرید.
9-    به جای فرار از مشکلات به چاره جویی در راستای حل دشواری ها و گذر از سختی ها بپردازید.
10-    موفقیت امری نسبی است؛ کمال گرایی های بیمارگونه را شرط کامیابی و سرفرازی خودتان قرار ندهید.
11-    از اشتباه کردن و خطا کردن، سرخورده و سرافکنده نشوید؛ آدم بی خطا وجود نداشته و نخواهد داشت.
12-    شیوه های دست یافتن به مهارت اعتماد به نفس را پیش چشم و ذهن خود نشانده و آن ها را به کار بندید.
13-    فراموش نکنید که مهارت ابراز وجود، جرأت مندی و قاطعیت ورزی، مهارتی تمرین مدارانه، آهسته اما پیوسته است و به یکباره و بی درنگ به چنگ نمی آید.
14-    چنانچه در بیان احساسات خود ناتوان هستید، یا در مهارت ابراز وجود موفق نیستید مشاوره بایک روانپزشک یاروانشناس زبده وکارآموخته میتواند راهگشا و سودمند باشد.
ابراز وجود به روش درست باعث می شود بدون تخریب ارتباط، هم کرامت شما و هم کرامت مخاطب شما گرامی داشته شود.
نه گفتن:
مهارتی است كه فرد بتواند در مقابل درخواست نابجاي ديگران از كلمه ی"نه"  استفاده كند. كساني كه از قدرت نه گفتن عاجز باشند همواره درروابط درون فردي و بین فردي خود با ديگران بامشكل روبه رو شده و از ارتباط خود احساس امنیت و خرسندي نمي كنند.

 راهکارهای تقویت ارتباط با دیگران:
1- در برقراری ارتباط به شخصیت افراد توجه کنیم و متناسب با شخصیت افراد رفتار کنیم مثلا نحوه ارتباط ما با کودکان ، همسالان، بزگسالان، سالخوردگان و بیماران بایدمتفاوت با یکدیگرباشد .
2- برای تقویت رابطه از پرگویی و پراکنده گویی اجتناب کنیم.
3- از تحقیر  و توهین به دیگران خودداری کنیم.
4- در صورت قطع ارتباط تنها دیگران را مقصر ندانیم و برای ارتباط مجدد پیش قدم شویم.
5- با احترام به دیگران احترام به خود راتضمین کنیم.
6-در صورت روبرو شدن با نظر مخالف دیگران بهتر است با صبر و بردباری برای تداوم رابطه بین فردی تلاش کنیم.
7- با آگاهی از حقوق خود و دیگران در روابط بین فردی از سوء استفاده های احتمالی جلوگیری کنیم.
8- توانمندی ها و مهارتهای ارتباطی خود را شناخته و آنها را برجسته نماییم.
9-افراد خانواده خود و دیگران را با اسم کوچک و صفت های زیبا صدا بزنیم مثل : پسرم، عزیزم، دخترگلم، همسر خوبم و غیره.
10- شنونده ی خوبی برای دیگران باشیم و آنها را تشویق به گفتگو کنیم.
برای احساس رضایت در ارتباط با دیگران ضمن تلاش در بکار گیری موارد فوق توجه کنید که :
پا فشاری در عقاید و نظرات خود بدون درک درست از طرف مقابل باعث میشود احترام و دوستی به آزردگی و خشم
تبدیل شود و در نتیجه منازعه های فراوان، طعنه های نا پسند، انتقادهای مکرر موجب ایجاد فاصله افراد از یکدیگر می شود. اگر با نظرات طرف مقابل مخالفید، به جای اینکه سعی در متقاعد کردن او  داشته باشید به افکار و احساسات او احترام بگذارید .قرار نیست همه همیشه و در همه حال با ما موافق باشند. در نظر گرفتن این نکته که اغلب مردم مانند ما فکر و احساس نمی کنند و به روش خود به دنیا نگاه می کنند بسیار مهم است چرا که قطعا با این تصور هم می توان ارتباطی مناسب و هدفمند داشت و هم آرامش و احترام را در مسیر ارتباطی خود حاکم کرد.