آموزش سلامت
فرآیندها
پیوندها



 










فصلنامه دیجیتال داوطلبان سلامت 


آمار بازدید کنندگان
بازديدکنندگان اين صفحه: 1172
بازديدکنندگان امروز: 1068
کل بازديدکنندگان: 4727391
بازديدکنندگان آنلاين: 8
زمان بارگزاري صفحه: 1.0295 ثانيه
نگاهی به مقوله ایدز در ایران

نگاهی اجمالی به مقوله ایدز در ایران  
 

جامعه بشری بزرگترین پیروزی خود را در قرن گذشته ریشه کنی آبله و فاجعه آمیزترین شکست خود را بروز بیماری ایدز می داند. (1). بیماری ایدز اولین بار در ژوئن 1981 در کالیفرنیا گزارش گردید. اما دیری نپایید که این بیماری در سراسر جهان گسترش یافت. به عبارتی می توان گفت موج شیوع و جهانگیرشدن آن به همه کشورهای جهان رسیده است. (2). سالانه 6/6 میلیون نفر مبتلای جدید به ایدز و 640 میلیون نفر مبتلای جدید به دیگر بیماریهای مقاربتی وجود دارد (3) . این بیماری سومین عاملی است که باعث مرگ زنان 44-25 سال در ایالات متحده آمریکا می گردد(1).

اپیدمیولوژی: در واقع، آلودگی به ویروس ایدز یک پاندمی با ابعاد جهانی است که به نظر میرسد از اواسط دهه 1980 آغاز و به طور مخفیانه رو به گسترش نهاده است. به تخمین سازمان جهانی بهداشت تا سال 1988بین 10-5 میلیون نفر به HIV/AIDS آلوده شدنددر حالی که در پایان سال 2005 تعداد موارد مبتلا 3/45-7/36 میلیون براورد شده است. فقط در طی سال 2005 9/4 میلیون مورد آلودگی رخ داده است. براورد شده که روزانه حدود 14 هزار مورد جدید HIV در جهان حادث می شود که 95% آن مربوط به کشورهای درحال توسعه است. بدون درمان حدود 30-10 درصد موارد آلودگی به HIV تقریبا 5 سال پس از آلودگی به مرحله ایدز می رسند و تا 10 سال بعد از آلودگی بیش از 50% موارد آلودگی به HIV به مرحله ایدز می رسند. بنابراین بهد از 5 سال تا یک دهه بعد از شروع آلودگی HIVدر دنیا، ابتلا به ایدز چهره غالب این بیماری شد. در این مرحله بروز ایدز چهره بارزی در جامعه داشت. به دنبال آن یک واکنش جهانی نسبت به ایدز شروع شد که در آن ترس و انزوا اثرات شومی در شخص مبتلا و جامعه باقی گذاشت. یعنی در زمانی که افراد آلوده بیشترین نیاز را به حمایت اجتماعی داشتند از جامعه مطرود شدند. این واکنش جهانی نسبت به ایدز در مقاطعی در دنیا فراگیر شد. (4).

وضعیت HIV/AIDS در ایران: اولین مورد HIV در ایران در سال 1366 در یک پسر بجه 6 ساله مبتلا به هموفیلی شناخته و گزارش شد. تا سال 1375 موارد به صورت پراکنده در مصرف کنندگان داروهای مشتق از خون وارداتی و در افرادی که در خارج از کشور اقامت طولانی داشتند گزارش می شد. در سال 1375 همه گیری HIV در یکی از زندانها مشاهده شد و به سرعت در بین جمعیت مصرف کنندگان مواد مخدر تزریقی در تمام کشورکسترش یافت به طوری که در حال حاضر بررسی های انجام شده در نقاط مختلف میزان آلودگی در این گروه را بین 25-5 درصد نشان داده است. با توجه به گسترش اعتیاد به ویژه اعتیاد تزریقی و ارتباطاتی که بین این جمعیت و توده ی مردم از طریق جمعیتهای رابط مثل تن فروشان وجود دارد می توان گفت که کشور در وضعیت بحرانی قرار گرفته است و خطر گسترش آلودگی به توده ی مردم وجود دار د. طبق گزارش مرکز مبارزه با بیماریهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تعداد افراد آلوده به HIV در ایران در سال 1370 40 مورد برآورد شده ، این رقم تا تاریخ 1/10/1388 به نفر20547 افزایش یافته که از این تعداد 3543 نفر تا کنون فوت کرده اند. بنابراین اگر چه در کشور ما روند افزایش ایدز آهسته است اما با توجه به جمعیت جوان این بیماری در آینده افزایش پیدا خواهد کرد . بر طبق داده های رسمی در ایران8/69% به واسطه مصرف مواد مخدر تزریقی،7/8% از طریق آمیزش جنسی، 2/1% از طریق خون و فراورده های خونی،6/0%.از طریق انتقال مادر به کودک و7/19% به علت انتقال نامعلوم به این ویروس آلوده شده اند. در ضمن 7/92% مبتلایان در ایران مرد و 3/7% زن هستند (5).

ایدز در زنان: اطلاعات جهانی اخیر نشان می دهد که زنان اکنون سهم قابل توجهی از افراد مبتلا به ایدز را در جهان به خود اختصاص می دهند. در حال حاضر زنان گروهی هستند که بیشترین سرعت ایجاد عفونت با ویروس HIV را دارند. ایدز در سال 1994 توانست خود را از مقام دهم به مقام سوم شایعترین علل مرگ و میر زنان 44-25 ساله برساند و این روند همچنان در حال صعود است. ایدز امروزه علاوه بر اینکه مشکل پزشکی عصر حاضر است، به مشکلات سیاسی اقتصادی و اجتماعی نیز بدل شده است. در آفریقای جنوبی و زیمباوه از هر 4 زن جوان یک نفر و در 9 کشور آفریقای منطقه زیر صحرا به طور میانگین از هر 5 زن جوان یک نفر به این ویروس آلوده است. طبق پیش بینی سازمان بهداشت جهانی ، در سال 2010 هند بیشترین موارد HIV مثبت را به خود اختصاص خواهد داد (6).

آمارها نشانگر روند رو به رشد این بیماری در کشورمان می باشد و این در حالی است که تا کنون یک برنامه روتین غربالگری جهت تشخیص موارد آلودگی در کشور ما وجود ندارد. بر اساس گزراش وزرات بهداشت درمان و آموزش پزشکی بیشترین موارد ابتلا به ویروس ایدز در مردان 49-19 ساله می باشد. به روشنی واضح است که همسران و فرزندان حاصل از این گروه، در معرض آلودگی قرار دارند. بنابراین اهمیت پیشگیری و نیز آموزش روشهای انتقال این بیماری به نسل جوان کشور کاملا مشخص است. به علت عدم وجود درمان قطعی و واکسن موثر برای این بیماری، تنها سلاح برای کنترل بیماری آموزش و بالا بردن آگاهی بخصوص در گروههای در معرض خطر همچون زندانیان و جوانان می باشد.

ایدز در زندانیان: ویروس ایدز در اکثر زندانهای جهان یافت شده است. اکثر زندانیان دوره های حبس کوتاه مدت داشته و دوباره به جامعه باز می گردند. در واقع زندانیان نه تنها خود در معرض عفونت HIV هستند بلکه به عنوان یک مخزن برای شروع و گسترش HIVدر جامعه عمل می کنند. شرایط زندان اغلب زمینه مساعدی برای انتقال عفونت HIV ایجاد می کند، زندانها اغلب انباشته از زندانیانی هستند که در فضای از خشونت و نگرانی زندگی می کنند. تنش از جمله تنشهای جنسی زیاد است و استفاده مشترک از وسایل تزریق مواد مخدر، سوزنهای مشترک برای خالکوبی و سوراخ کردن پوستو مراسم پیوند خونی برادری در زندانها آشکارا خطر ابتلا به HIV را افزایش می دهد. نداشتن تحصیلات و اطلاعات و نبود مراقبتهای پزشکی مناسب از دیگر از دیگر دلایل موثر انتشار HIVدر زندانهاست. در ایالات متحده شیوع HIV در زندانها 5/5 برابر و در فرانسه 10 برابر جمعیت عادی جامعه است. در ایران میزان شیوع HIV در زندانها در سال 1380 28/2 درصد بوده است. در بررسی دیگری که در یکی از زندانهای کشور انجام شد از هر 10 زندانی 4 نفر به ویروس HIV آلوده بودند (7).

آگاهی زنان خانه دار: در تحقیقی که گشتاسبی و همکاران در سال 1383 در مناطق شهری استان کهکیلویه و بویر احمد بر روی 1379 زن خانه دار انجام دادند، اکثریت افراد (3/93%) ایدز را یک بیماری منتقله به روش جنسی می دانستند. آگاهی زنان در خصوص انتقال ایدز از طریق سرنگ مشترک، مادر به جنین و شیر مادر به ترتیب، 9/90%، 9/89% و 57 درصد بود. آگاهی زنان در 2 مورد: استفاده از کاندوم سبب حفاظت از فرد در برابر ایدز می شود و یک فرد به ظاهر سالم هم می تواند ویروس ایدز را منتقل کند به ترتیب9/63% و 1/65% بود. در مورد درمان بیماری 8/51% آگاهی نادرست وجود داشت. رابطه آگاهی از انتقال جنسی بیماری و تحصیلات معنی دار بود (8).

آگاهی دانش آموزان و دانشجویان:در پژوهشی که توط رمضانخانی و همکاران در دبیرستانهای دولتی شهر تهران در سال 1380 انجام شد آگاهی 50% از دانش آموزان دختر و پسر به میزان پایین ارزیابی شد. بین دختران و پسران از نظر آگاهی تفاوت معنی دار مشاهده گردید به این ترتیب که میزان آگاهی دختران بیشتر از پسران بود ( 9). در پژوهش دیگری که توسط بختیاری و همکاران در سال 1385 بر روی 600 دانش آموز دبیرستانی شهر تهران انجام شد مشخص گردید که پسران بیشتر از دختران اتیولوژی، پاتوژنز و عوارض ایدز آگاهی داشتند. در حالی که اطلاعات دختران در مورد راههای انتقال ایدز بیشتر از پسران بود. جنسیت و میزان تحصیلات مادر ارتباط معنی داری با آگاهی دانش آموزان نداشت اما میزان تحصیلا ت پدر ارتباط معنی دار با میزان آگاهی دانش آموزان داشت. 72% دانش آموزان اطلاعات خود را از طریق تلویزیون دریافت کرده بودند. آگاهی دانش آموزان با توجه به ضریب دشواری سوالات در سطح خوب گزارش شده است. انها 24% از دانش آموزان تفاوت بین عفونت HIV و بیماری ایدز را می دانستند (10).

پژوهشی که مظفر زاده و همکاران در دو دبیرستان دخترانه بر روی 580 دانش آموز دختر انجام دادند آگاهی دانش آموزان دختر نسبتا خوب گزارش شده است. 52 درصد از دانش آموزان آگاهی خود را از رادیو و تلویزیون و روزنامه ها کسب کرده بودند.

کیفیت زندگی: در تحقیقی که نجومی و همکاران روی 139 فرد مبتلا به ایدز و 127 فرد سالم انجام دادند. مشاهده شد که اکثریت بیماران مردان جوان با تحصیلات در حد راهنمایی بودند. که در سنین فعال و مولد زندگی به بیماری مبتلا شده ( با میانگین سنی 42/6± 49/35)و درصد قابل توجهی از آنان بیکار بوده و به لحاظ وضعیت تاهل درصد بالایی از این افراد مجرد بودند ( میزان طلاق در آنان نسبت به گروه کنترل قابل توجه می باشد). علت این وضعیت قسمتی به علت ماهیت خاص بیماری و تبعات اجتماعی ناشی از آن و قسمتی به علت وضعیت خاص اکثریت بیماران به لحاظ اعتیاد آنان به مواد مخدر می باشد. در این مطالعه مشخص گردید که بیماران در تمام حیطه های مختلف کیفیت زندگی به خصوص حیطه های روحی روانی و اجتماعی نسبت به افراد سالم در وضعیت نامطلوب تری به سر می برند. زنان مبتلا به ایدز در این مطالعه (5/11%) در اکثر جنبه های کیفیت زندگی وضعیت نامطلوب تری دارند. که این مسئله می تواند به علت منفعل بودن به لحاظ اجتماعی و اقتصادی ، خشونت علیه زنان، نابرابری جنسیتی، عدم حمایت اجتماع و خانواده و باورهای خاص اجتماع باشد. از سایر فاکتورهای تاثیرگذار بر کیفیت زندگی در این مطالعه وضعیت تاهل، میزان تحصیلات و شغل بیماران بود. به نحوی که افراد دارای تحصیلات، همسر و شاغل در اکثر حیطه ها بخصوص سلامت روحی- روانی عملکرد اجتماعی و بعد محیطی دارای وضعیت مطلوب تری نسبت به سایر بیماران داشتند. تاثیر بالینی مرحله بالینی بیماری روی کیفیت زندگی بیماران در این تحقیق نشان دهنده ماهیت ناتوان کننده بیماری و سیر پیشرونده آن است، که جنبه های مختلف کیفیت زندگی بیماران را بیماران را به شدت متاثر می سازد. بشترین مشکل بیماران در این مطالعه در حیطه های عملکرد اجتماعی، روحی – روانی و اعتماد به نفس بود. اکثر این بیماران عدم درک جامعه از بیماری خود را تجربه کرده اند و از فاش شدن بیماری خود هراس داشتند که این باعث ایزوله شدن آنها و از دست دادن ارتباط با جامعه و به تبع آن افت مهارتهای عملکرد و اجتماعی آنها خواهد شد(11).

ویزه و همکاران تحقیقی را بر روی کلیه زنان مبتلا به ایدز تهران (112 نفر) در سالهای 84 و 85 انجام دادند. 67 درصد زنان از طریق جنسی و 3/30% نیز از طریق اعتیاد تزریقی به این بیماری مبتلا شده بودند.4/46% مبتلایان مجرد، 5/29% متاهل و 1/24% مطلقه بودند. 3/72% مبتلایان تغییر اساسی در صمیمیت و نزدیکی اعضای خانواده و نیز تغییر اساسی در فعالیتهای اجتماعی را ذکر میکردند. 5/87% در روابط جنسی مشکل داشتندو 8/68% در نوع و میزان تفریحات تغییرات اسای داشتند. نتیجه گرفتند که کیفیت زندگی در زنان مبتلا به ایدز بسیار پایین می باشد. کیفیت زندگی این زنان حتی در مقایسه با زنان مبتلا به بیماریهای مزمن هم پایین تر است. (12) همچنین در پژوهشی که مسعودی و همکاران انجام دادند مشخص گردید که اکثر مبتلایان به ایدز فاقد حمایت اجتماعی خانوادگی مناسب بودند. در حالی که بنا به گزارش سازمان جهانی بهداشت حمایت روانی و اجتماعی از بیماران مبتلا به ایدز به آنها در تطابق بهتر با بیماری کمک می کند و با حمایت مناسب خانواده آنها قادر خواهند بود که پاسخ مناسبتری به استرسی که عفونت در آنها ایجاد کرده بدهند و کمتر مشکلات روانی در آنها بروز کند و نیز موجب افزایش تمایل فردی برای درمان و پیشگیری از انتقال عفونت گردد (13).

نتیجه گیری: با جمع بندی مطالعات به نظر می رسد آگاهی قشر جوان و متوسط جامعه در حد متوسط و مطلوب می باشد. به نظر نگارنده تنظیم برنامه های آموزش مداوم و باز آموزی در گروههای در معرض خطر (شامل زندانیان، سربازان، معتادان خود معرف، رانندگان کامیونهای سنگین، ساکنین استانهای مرزی شمال و جنوب کشور و تن فروشان....) در سطح مطلوب باید انجام گیرد. خوشبختانه با ایجاد " مرکزهای گذری کاهش آسیب " خدمات پیشگیری کننده نظیر ارائه سرنگ یکبار مصرف، پنبه الکل ، کاندوم و نیز یک وعده غذای گرم به خوبی به معتادین مواد مخدر ارائه خدمت میشود. علاوه بر این معتادین مبتلا به ایدز یه مرکز مشاوره و درمان بیماری ایدز ارجاع داده می شوند. و در این مراکز خدمات درمانی به رایگان به بیماران ایدزی ارائه می شود. در حال حاضر در 3 استان گلستان، فارس و آذربایجان شرقی مرکز گذری کاهش آسیب مختص زنان به ارائه خدمات مشغول است که به زنان معتاد و تن فروش خدمات درمانی، مشاوره ای ، تنظیم خانواده و نیز سرنگ و غذای گرم ارائه می کند. به نظر می رسد آنچه به غیر از پیشگیری مهم می باشد آن است که علاوه بر مداخلات طبی و درمانی برای مبتلایان ، اقدام در جهت ارائه خدمات جامعه نگرو روانشناختی، آموزش افراد خانواده مبتلایان برای افزایش حمایت اجتماعی خانواده ، بهبود وضعیت تصور افراد از ظاهر خود، رفتار درمانی گروهی برای اثر گذاری بر جنبه های روانی- روحی بیماران و نیز امکان فراهم آوردن اشتغال برای مبتلایان بیکار می باشد.

 

 سویل حکیمی دانشجوی دکترای بهداشت باروری، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

منابع:

1- محمودی شن غلامرضا، حسینی سید عابد. آگاهی، نگرش و عملکرد ارایشگران زن و مرد در پیشگیری از بیماری ایدز در شهر گرگان. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی گرگان. سال 2، شماره 5، 1379 تابستان ، صفحات: 32-27.

2- محبی نوبندگانی زینب، مبارکی آسیه، افراسیابی فر اردشیر، مشفع عبدلعلی. آگاهی، نگرش کارکنان درمانی شاغل در بیمارستانهای آموزشی- درمانی شهر یاسوج در مورد یاسوج. ارمغان دانش، سال 8، شماره 30، تابستان 82، صفحات: 54-46.

3- بهجتی اردکانی مصطفی، آیت اللهی جمشید. میزان آگاهی، دانش آموزان سال آخر دبیرستانهای شهر یزد. مجله بیماریهای کودکان. دوره 15، شماره 4، زمستان ، 1384 صفحات: 6-321.

4- مرادی قباد، معتمد هروی میترا، محمدی پروین. راهنمای آموزشی HIV/AIDS و بیماریهای آموزشی ( ویژه پزشکان شاغل در سیستم بهداشتی-درمانی کشور. وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی. 1384، صفحات: 6-5.

5- آخرین آمار مربوط به عفونت HIV/AIDS در جمهوری اسلامی ایران. وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی. مرکز مدیریت بیماریها، زمستان 1388 صفحات: 4-1.

6- نیکنامی شمس الدین، حاتمی علی، حیدرنیا علیرضا. تاثیر آموزش بهداشت در پیشگیری از ایدز در همسران معتادان خودمعرف شهر کرمانشاه. بهبود. فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه. سال 11، شماره 2، تابستان 86، صفحات: 130-120.

7- کریمی محمود، نیکنامی شمس الدین، حیدرنیا علیرضا، رمضانخانی علی. بررسی میزان تاثیر آموزش بهداشت بر رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در زندانیان زیر 25 سال زنادن قزلحصار تهران. پژوهش در علوم پزشکی. سال 8، مرداد و شهریور 82، صفحات: 57-53.

8- آزیتا گشتاسب، وحدانی نیا مریم، رضایی ناصر. آگاهی زنان متاهل مناطق شهری استان کهکلیویه و بویراحمد در مورد ایدز و سایر بیماریهای منتقله به روش جنسی. ارمغان دانش . دوره 11، شماره 3، پاییز 85، صفحات: 108-99.

9- رمضانخانی علی، رستمی سوسن، شکر ا... الهه . بررسی میزان آگاهی و نگرش دانش آموزان دبیرستانهای دولتی شهر تهران درباره ایدز. مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد. سال 11، ضمیمه شماره 1، بهار 82، صفحات: 46-42.

10- بختیاری صدیقه، ملکی زیبا، علوی کاوه، قدوسی جمیله. میزان آگاهی و نگرش دانش آموزان دبیرستانهای منطقه 1 شهر تهران درباره ایدز در سال 1385. مجله دانشگاه دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی. دوره 26، شماره 2، تابستان 87، صفحات: 124-115.

11- نجومی مرضیه، عنبری خاطره. مقایسه کیفیت زندگی بیماران مبتلا به ایدز و HIV مثبت با افراد سالم. مجله دانشگاه علوم پزشکی ایران. دوره 15، شماره 58، بهار 1387، صفحات: 176-169.

12- ویزه اورزولا، مرادی شهرام. بررسی کیفیت زندگی و عوامل مرتبط با آن در زنان مبتلا به ایدز شهر تهران. خانواده پژوهی. سال2، شماره 8، زمستان 1385. صفحات:20-3.

13- مسعودی مژگان، فرهادی علی. میزان حمایت اجتماعی خانواده از افراد HIV مثبت و مبتلایان به ایدز. فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی لرستان. 43، دوره 7، پاییز و زمستان 84، صفحات: 47-43.